چرا حجاب سیاسی شد؟ – شیخ القرآن مولانا عبدالسلام عابد

«چرا حجاب سیاسی شد؟» نوشتۀ انتقادی و علمی مولانا عبدالسلام عابد در پاسخ به مقالۀ «چرا در جهان اسلام حجاب سیاسی شد» است. مولانا عبدالسلام عابد در آغاز، اصل پرسشگری، بازخوانی میراث فقهی و جدا ساختن آموزه‌های اصیل دینی از برداشت‌های تاریخی، عرفی و خرافی را قابل احترام می‌داند؛ اما معتقد است که چنین تحقیقی باید از تعمیم‌های گسترده، پیش‌داوری و نتیجه‌گیری پیش از تکمیل بررسی علمی دور باشد. یکی از محورهای اساسی رساله، تفکیک میان «شریعت» و «فقه» است. مولانا عبدالسلام عابد می‌پذیرد که نص وحیانی و فهم بشری فقیه یک چیز نیستند، اما در عین حال با این تصور مخالفت می‌کند که گویا میراث هزارسالۀ فقه اسلامی این تفاوت را نادیده گرفته است. رساله همچنان هشدار می‌دهد که رفتار چند عالم معاصر را نمی‌توان نمایندۀ تمام تاریخ فقه اسلامی دانست و باید میان فقیه مستقل، عالم وابسته به قدرت و حاکم یا گروه سیاسی که از دین برای مشروعیت سیاسی استفاده می‌کند، تفاوت گذاشت. بخش دیگری از بحث به تفسیر آیۀ زینت و مسئلۀ حجاب اختصاص دارد. مولانا عبدالسلام عابد تأکید می‌کند که وجود چند معنای لغوی برای واژۀ «زینت» به‌تنهایی برای اثبات یک نتیجۀ فقهی کافی نیست؛ بلکه سیاق آیه، کاربرد قرآنی واژه، احادیث، شأن نزول، فهم صحابه و تابعین، اصول فقه و سایر نصوص مرتبط نیز باید یک‌جا بررسی شوند. رساله همچنان میان «وجوب شرعی» و «الزام حکومتی» فرق می‌گذارد. از نگاه مطرح‌شده در کتاب، این دو پرسش مستقل‌اند: نخست اینکه آیا پوشش مشخصی از مجموع ادلۀ شرعی واجب دانسته می‌شود؛ و دوم اینکه اگر چنین وجوبی پذیرفته شود، حدود و شیوۀ مداخلۀ حکومت در اجرای آن چیست. پذیرفتن یک حکم فقهی لزوماً پاسخ تمام پرسش‌های مربوط به قانون، مجازات و صلاحیت دولت را تعیین نمی‌کند. در پایان، مولانا عبدالسلام عابد راه مناسب را نه تقدیس بی‌چون‌وچرای میراث گذشته می‌داند و نه کنار گذاشتن آن به دلیل تاریخی بودن. رساله بر نقد علمی، مستند و درون‌فقهی تأکید می‌کند و پیشنهاد می‌کند که برای بررسی موضوعاتی چون حجاب و عفاف، میان نص، فهم فقهی، عرف، مصلحت و سیاست عمومی با دقت تفکیک شود. هدف این روش، به تعبیر کتاب، اثبات پیش‌فرض‌ها نیست؛ بلکه رسیدن به حقیقت از راه دلیل و گفت‌وگوی علمی است.