السؤال:
اگر شاگرد یا طلبهای مجبور باشد بخاطر نصاب مکتب، پوهنتون یا امتحان، کتابی را بخواند که در آن سخنان بیادبانه، تمسخر دین یا افکار باطل وجود دارد، آیا خواندن آن برای او گناه است یا خیر؟
الجواب وبالله التوفيق
اگر خواندن چنین کتابی بخاطر ضرورت تعلیمی، امتحان یا تکمیل نصاب درسی باشد،
و شخص آن مطالب را قبول نداشته باشد بلکه آن را باطل و نادرست بداند، انشاءالله گناهی بر او نیست؛
بشرطی که هدف او فقط آموزش و امتحان باشد و ایمان و عقیدهٔ خود را محفوظ نگه دارد.شروط كه علماء به خواندن ان وضع كرده قرار ذيل مي باشند
علما گفتهاند که خواندن کتابهای اهل كفر وگمراهی و افکار منحرف برای هر کسی جایز نیست؛ بلکه تنها با شرایط و ضوابطی اجازه داده میشود تا عقیده و ایمان انسان محفوظ بماند.
مهمترین این شرطها عبارتاند از:
- خواننده باید علم شرعیِ قوی و استوار داشته باشد تا بتواند حق را از باطل تشخیص دهد.
- عقیدهٔ صحیح و ثابت داشته باشد؛ زیرا به قلب ها شبهات سریع اثر میکنند.
- هدف او ردّ باطل یا شناخت آن باشد، نه صرف کنجکاوی و سرگرمی.
- از گمراهشدن و تأثر یافتن در امان باشد؛ اگر بترسد که عقیدهاش آسیب ببیند، خواندن آن برایش جایز نیست.
- نیاز علمی یا دعوتی به آن داشته باشد؛ مانند طالب علم یا کسی که میخواهد بر اهل بدعت ردّ بنویسد.
- مطالعه با مراجعه به علما و اهل علم باشد تا دچار اشتباه نشود.
- باعث ترویج کتابهای اهل باطل نشود.
: خلاصهٔ حکم:
برای مردم عام و مبتدیان، خواندن کتابهای اهل باطل غالباً جایز نیست؛ اما برای علمای راسخ و اهل تخصص، در صورت نیاز و توانایی ردّ شبهات، جایز است.
توصيه باشرايط فوق كه ذكر شده مشكل مستفتي ما را حل نمي كند ومطلقا بدون شرايط فتوي به مردم عوام ضرور عقيده انها را متضرر مي سازد بس دو راه حل در نظر گرفته شود اول با اگاه قانون غربي مشوره شود اگر ممكن باشد اين كتاب ها را از نصاب مكاتب مسلمانان دور كنند از را هاي قانوني ان كه اين مشوره اكثر علماء دول اسلامي بوده دوم اينكه بعد از وقت همان كتاب ها توسط علماء شريعت درس شود ونقصانات ان وضح شود
اول اقوال علماء احناف در مورد موضوع مذكور
1-. قال الإمام أبو الليث السمرقندي رحمه الله:ينبغي للعاقل أن يجتنب كتب أهل الأهواء؛ فإن القلب ضعيف والشبهة خطّافة».: فتاوي سمرقندي ، ص88.
ترجمه بر انسان عاقل لازم است از کتابهای اهل هوا و بدعت دوری کند؛ زیرا دل ضعیف است و شبهه انسان را میرباید.
2-قال الإمام ابن عابدين رحمه الله:ويمنع العوام من مطالعة كتب المبتدعة؛ خوفَ الضلال، بخلاف العالم المتمكن».: رد المحتار، جلد 6، صفحه 410.
ترجمه مردم عادی از مطالعهٔ کتابهای اهل بدعت منع میشوند، از ترس گمراهی؛ برخلاف عالم توانمند.
3-قال الإمام علي القاري رحمه الله:النظر في كتب أهل البدع لا يجوز لمن لا يميز بين الحق والباطل». شرح الفقه الأكبر، ص302.
ترجمه نگاه و مطالعهٔ کتابهای اهل بدعت برای کسی که حق و باطل را تشخیص داده نتواند، جایز نیست.
4-قال الإمام عبد الغني النابلسي رحمه الله:من قرأ كتب أهل الضلال من غير علم ربما أفسدت عليه عقيدته».: الحديقة الندية، جلد 1، صفحه 36.
ترجمه کسی که بدون علم کتابهای اهل ضلالت را بخواند، چه بسا عقیدهاش فاسد گردد.
5- قال الإمام أبو السعود العمادي رحمه الله:الاشتغال بكلام أهل الأهواء يورث القسوة والشك».: تفسير أبي السعود، جلد 2، صفحه 18.
ترجمه مشغول شدن به سخنان اهل هوا و بدعت، سختی دل و شک را به وجود میآورد.
6-قال الإمام ملا علي القاري رحمه الله:إنما يجوز مطالعة كتب المخالفين لمن كان كامل الآلة، قادراً على الرد». مرقاة المفاتيح، جلد 1، صفحه 287.
ترجمه مطالعهٔ کتابهای مخالفان فقط برای کسی جایز است که علم کافی داشته و توان ردّ آنان را دارا باشد.
7-قال الإمام شمس الأئمة السرخسي رحمه الله:الجاهل إذا خالط أهل الأهواء أفسدوا عليه دينه».
: المبسوط، جلد 10، صفحه 125.
ترجمه اگر انسان نادان با اهل بدعت و هوا نشستوبرخاست کند، آنان دینش را خراب میکنند.
اقوال علماء معاصرين در موضوع مذكور
1-قال الشيخ عبد العزيز بن بازلا يجوز للعوام وطلبة العلم المبتدئين قراءة كتب أهل البدع؛ لما فيها من الخطر العظيم، إلا لمن عنده علم وبصيرة يرد بها الباطل.مجموع الفتاوي ج8/203
ترجمه برای مردم عام و طلبههای مبتدی جایز نیست کتابهای اهل بدعت را بخوانند؛ زیرا خطر بزرگی در آن است، مگر برای کسی که علم و بینشی داشته باشد تا بتواند باطل را رد کند.
2-قال الشيخ محمد بن صالح العثيمين كتب أهل البدع فيها سمٌّ قاتل، ولا ينبغي للإنسان أن يقرأها إلا إذا كان عنده علم يتمكن به من معرفة الحق من الباطل.لقاء مفتوح اللقاء رقم 48 سوال 12
ترجمه :کتابهای اهل بدعت مانند زهر کشندهاند، و انسان نباید آنها را بخواند مگر اینکه علمی داشته باشد که بهوسیلهٔ آن حق را از باطل تشخیص دهد.
3-قال الشيخ محمد ناصر الدين الألباني لا يجوز نشر كتب أهل البدع بين الشباب والعامة؛ لأنهم قد يتأثرون بشبهاتهم.فتاوي الباني رقم الفتوي 861
ترجمه :نشر کتابهای اهل بدعت در میان جوانان و مردم عام جایز نیست؛ زیرا ممکن است تحت تأثیر شبهات آنان قرار گیرند.
4-قال الشيخ صالح الفوزان قراءة كتب أهل الضلال لا تجوز إلا لأهل العلم الذين يريدون الرد عليهم وكشف باطلهم. الاجوبة المفيدة ص 71
ترجمه خواندن کتابهای اهل ضلال تنها برای علمایی جایز است که قصد ردّ آنان و آشکارساختن باطلشان را داشته باشند.
5-قال الشيخ ربيع بن هادي المدخلي الشباب المبتدئ لا يُمكَّن من كتب أهل البدع؛ لأنه قد يهلك بسبب الشبهات.مجموع الفتاوي والرسايل ج 1/154
ترجمه نباید جوان مبتدی را به کتابهای اهل بدعت دسترسی داد؛ زیرا ممکن است به سبب شبهات هلاک شود.
6-قال الشيخ عبد المحسن العباد من لم يكن عنده علم راسخ فلا يعرّض نفسه لقراءة الكتب المنحرفةشرح سنن ابي داود ج3/327 .
ترجمه کسی که علم استوار ندارد، نباید خود را در معرض خواندن کتابهای منحرف قرار دهد.
7-قال الشيخ مقبل بن هادي الوادعي القلب ضعيف، والإنسان قد يقرأ الشبهة فتستقر في قلبه.تحفة المجيب ص58
ترجمه قلب انسان ضعیف است، و ممکن است انسان شبههای را بخواند و همان شبهه در قلبش جای بگیرد.
8-قال الشيخ صالح آل الشيخ لا يُقرأ لأهل البدع إلا مع القدرة على التمييز والرد. شرح العقيدة الواسطية ج1/54
ترجمه کتابهای اهل بدعت نباید خوانده شود مگر همراه با توانایی تشخیص حق و ردّ باطل.
الخلاصة علمای معاصر نیز همانند علمای سلف هشدار دادهاند که مطالعهٔ کتابهای اهل ضلال و بدعت برای مردم عام، جوانان و مبتدیان خطرناک است؛ اما برای اهل علم و متخصصان، در صورت نیاز به ردّ شبهات و شناخت باطل، با رعایت شرایط شرعی جایز دانسته شده است.
پاسخ ها